12 шақ қалай құрылады, әрқайсысының формуласы, мысалдары мен маркер сөздері, күнделікті сөйлесуге жететін 3 шақ, жиі қателер және шағын жаттығу.
Ағылшын тілінде 12 шақ бар, бірақ бұл 12 бөлек ереже емес. Олар үш уақыт жоспарынан — өткен (Past), осы (Present) және келер (Future) шақтан — және төрт аспектіден құралады: Simple, Continuous, Perfect және Perfect Continuous. Әр аспектінің мағынасын түсінсеңіз, кез келген шақты конструктор сияқты құрастыра аласыз. Ал күнделікті сөйлесу үшін үш шақ қана жеткілікті — олар туралы төменде.
Жүйе қалай құрылған: 3 × 4
Шақ «қашан?» деген сұраққа, ал аспект «қалай?» деген сұраққа жауап береді:
- Simple — дерек, әдет, тұрақты іс-әрекет: I work.
- Continuous — белгілі бір сәтте жүріп жатқан іс-әрекет: I am working.
- Perfect — белгілі бір сәтке дейінгі нәтиже: I have worked.
- Perfect Continuous — белгілі бір сәтке дейін біраз уақыт созылған іс-әрекет: I have been working.
12 шақ кестесі
Әр жолда — формула, қашан қолданылатыны, мысал және шақты оңай танитын маркер сөздер.
Simple
- Present Simple — V1 / V1+s. Деректер, әдеттер, кестелер. I work in Kostanay. Маркерлер: every day, usually, often.
- Past Simple — V2 (немесе V+ed). Өткенде аяқталған іс-әрекет. I worked yesterday. Маркерлер: yesterday, last year, ago.
- Future Simple — will + V1. Сөйлеп тұрған сәттегі шешім, болжам, уәде. I will call you tomorrow. Маркерлер: tomorrow, next week, soon.
Continuous
- Present Continuous — am/is/are + V-ing. Дәл қазір жүріп жатқан іс-әрекет немесе уақытша жағдай. I am working now. Маркерлер: now, at the moment.
- Past Continuous — was/were + V-ing. Өткендегі белгілі бір сәтте жүріп жатқан процесс. I was working at 8 pm yesterday. Маркерлер: at that moment, while.
- Future Continuous — will be + V-ing. Болашақтағы белгілі бір сәтте жүретін процесс. I will be working at 10 am tomorrow. Маркерлер: at this time tomorrow.
Perfect
- Present Perfect — have/has + V3. Қазір маңызды нәтиже, тәжірибе. I have finished the report. Маркерлер: already, just, ever, yet.
- Past Perfect — had + V3. Өткендегі басқа іс-әрекеттен бұрын болған іс-әрекет. I had finished before he came. Маркерлер: before, by the time.
- Future Perfect — will have + V3. Болашақтағы белгілі бір сәтке дейін аяқталатын іс-әрекет. I will have finished by Friday. Маркерлер: by Friday, by then.
Perfect Continuous
- Present Perfect Continuous — have/has been + V-ing. Өткенде басталып, әлі жалғасып жатқан іс-әрекет. I have been learning English for two years. Маркерлер: for, since.
- Past Perfect Continuous — had been + V-ing. Өткендегі белгілі бір сәтке дейін созылған іс-әрекет. I had been waiting for an hour when the bus came. Маркерлер: for, before.
- Future Perfect Continuous — will have been + V-ing. Болашақтағы белгілі бір сәтке дейін созылатын іс-әрекет. By June I will have been working here for five years. Маркерлер: by … for.
Perfect шақтары көп оқушыға ең көп сұрақ тудырады. Жаттығулары бар толық талдау — «Ағылшын тіліндегі Perfect Tenses» мақаласында, ал Present Perfect пен Past Simple айырмашылығы — жеке түсіндірмеде.
Күнделікті сөйлесуге жететін 3 шақ
Жаңадан бастасаңыз, 12 шақтың бәрін бірден жаттауға тырыспаңыз. Үш шақтың өзімен-ақ өзіңіз туралы, өткен оқиғалар мен жоспарларыңыз туралы айтып бере аласыз:
- Present Simple — өзіңіз және әдеттеріңіз туралы: I live in Aktobe. I work as a teacher. I usually get up at 7.
- Past Simple — болған оқиғалар туралы: Last summer I went to Almaty. I saw my friends.
- Future Simple — жоспарлар мен шешімдер туралы: I will call you tonight. I think it will rain.
Келесі қадамда Present Continuous — «қазір не болып жатыр» — және Present Perfect — «не істеліп қойды» — шақтарын қосыңыз. Осы бес шақпен күнделікті тақырыптардың көбіне сенімді сөйлесуге болады.
Жиі кездесетін қателер
- «I am agree» — agree өзі етістік, to be керек емес: I agree.
- «Yesterday I have seen him» — өткендегі нақты уақытпен Past Simple керек: Yesterday I saw him.
- «If it will rain, we will stay home» — болашаққа қатысты шартта if-тен кейін Present Simple қолданылады: If it rains, we will stay home.
- «I am knowing» — күй етістіктері (know, like, want, understand) әдетте Continuous формасында қолданылмайды: I know.
Шағын жаттығу
Керекті шақты таңдаңыз. Жауаптары төменде.
- Listen! Someone ___ (knock) at the door.
- We ___ (live) in Ekibastuz since 2020.
- She ___ (go) to Astana last week.
- By the time we arrived, the film ___ (start).
- Every morning he ___ (drink) coffee.
Жауаптары: 1 — is knocking (Present Continuous), 2 — have lived / have been living (Present Perfect / Present Perfect Continuous), 3 — went (Past Simple), 4 — had started (Past Perfect), 5 — drinks (Present Simple).
Кейбір тапсырмада күмәндансаңыз, тегін онлайн-тесттен өтіңіз: ол шамамен 10 минут алады және грамматиканың қай тақырыптарын күшейту керегін көрсетеді.
Тағы оқыңыз
- Ағылшын тіліндегі Perfect Tenses: толық нұсқаулық
- Present Perfect пен Past Simple: толық түсіндірме
- Ағылшын тіліндегі бұрыс етістіктер: топ-50 кесте
- Ағылшын грамматикасы нөлден: 10 ереже
Шақтарды шатастыруды қойғыңыз келе ме? Step to English курстарында ережелер нақты жағдайлар арқылы түсіндіріліп, бірден сөйлеуде қолданылады. Ересектерге және жасөспірімдерге арналған курстарды қараңыз немесе Қостанайдағы, Екібастұздағы не Ақтөбедегі тегін сынақ сабағына жазылыңыз.




