Көптеген оқушылар оқулықтан ағылшын тілін біліп, өмірлік американ сөйлеуіне алғашқы рет танысқанда өлімбесінді сезінеді. Мектептік және айтулы ағылшын тілінің айырмашылықтарын білін.
Алматыдан келген оқушы Марат алғашқы сабақтардың бірінде маған қызық оқиғаны айтып берген еді. Ол америкалық компаниядағы сұхбатқа дайындалып, оқулықтан мына сөйлемді жаттап алыпты: “I would like to enquire about your services.”
Сұхбат кезінде америкалық рекрутер жымиып: “We don’t really talk like that here,” — деген.
Марат британдық ағылшын тілін оқыған. Ал компания америкалық нарықпен жұмыс істейтін қызметкер іздеген. Бұл Мараттың қателігі емес — бұл Қазақстандағы көптеген тіл мектептері елемейтін жүйелі мәселе.
АҚШ-тағы ағылшын тілі мен мектептерде оқытылатын ағылшын — тек акцент пен жазылу айырмашылығы емес (color vs colour). Бұл логикасы, сөздік қоры және қарым-қатынас мәдениеті әртүрлі екі тілдік бағыт.
Егер сіз АҚШ-та жұмыс істеуге дайындалып жүрсеңіз немесе америкалық контентті түсінгіңіз келсе, бірақ британдық ағылшын оқып жүрсеңіз — дұрыс бағытта келе жатқан жоқсыз.
Неліктен мектептер британдық ағылшын оқытады, ал корпорациялар америкалық ағылшынды талап етеді?
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін халықаралық білім беру стандарты ретінде британдық ағылшын қалыптасты. Бұл дипломатия мен академиялық әлемнің тілі болды. Оқулықтардың басым бөлігі Оксфордта жазылды.
Бірақ әлем өзгерді.
Бүгінде ағылшын тілінде сөйлейтіндердің басым бөлігі АҚШ-та тұрады. Америка — технология, медиа, ғылым және бизнестің орталығы.
Америкалық ағылшын — бұл:
- Кремний алқабының тілі
- Голливудтың тілі
- халықаралық IT-компаниялардың тілі
Ал Қазақстандағы көптеген мектептер әлі күнге дейін 1990-жылдары жасалған британдық бағдарламалармен оқытады.
Нәтижесінде студент грамматиканы жақсы біледі, бірақ америкалықпен сөйлескенде тым ресми әрі табиғи емес естіледі.
Америкалық және британдық ағылшынның нақты айырмашылықтары
1. Сөздік қор
Бұл жай ғана синонимдер емес.
Британдық:
“I’m taking the lift to the first floor to buy some petrol and sweets.”
Америкалық:
“I’m taking the elevator to the second floor to buy some gas and candy.”
Бұл ұсақ-түйек емес.
Егер сіз америкалық әріптестер арасында үнемі британдық сөздерді қолдансаңыз, олар оны бірден байқайды.
Маңызды мысалдар:
- Apartment (US) / Flat (UK)
- Cellphone (US) / Mobile (UK)
- Truck (US) / Lorry (UK)
- Resume (US) / CV (UK)
- Bathroom (US) / Toilet (UK)
Мысалы, АҚШ-та жұмыс іздегенде CV емес, resume деп айту маңызды.
2. Айтылу мен интонация
Көп студент мұны елемейді.
Бірақ айырмашылық өте үлкен.
Америкалық ағылшын — ротикалық.
“R” дыбысы анық айтылады:
- car
- work
- water
Британдық ағылшын — көбіне ротикалық емес.
Соңғы “R” әлсіз не мүлде айтылмайды.
Интонация да әртүрлі:
- америкалық — эмоциялырақ, әуездірек
- британдық — ресми әрі ұстамдырақ
Мен Нұр-Сұлтаннан келген Аида есімді оқушыны есіме түсіріп отырмын.
Ол америкалық подкасттарды тыңдап, жартысын түсінбей жүрді. Себебі мектепте британдық айтылыммен оқыған.
Айырмашылықты түсіндіргенде ол:
“Сонда мен дұрыс емес нәрсе оқыдым ба?” — деді.
Жоқ.
Ол дұрыс ағылшын оқыды.
Бірақ егер мақсатыңыз — америкалық блогерлерді түсіну немесе АҚШ компанияларымен жұмыс істеу болса, америкалық ағылшын қажет.
3. Грамматикадағы ерекшеліктер
Кейде айырмашылық өте ұсақ, кейде принципті.
Британдық:
“The team are playing well.”
Америкалық:
“The team is playing well.”
Британдық ағылшында team — адамдар тобы ретінде қарастырылады.
Америкалықта — біртұтас жүйе.
Тағы бір мысал:
UK:
“I’ve just eaten.”
US:
“I just ate.”
Америкалықтар Past Simple-ды жиі қолданады.
Британдықтар Present Perfect-ті көбірек пайдаланады.
Қазақстандықтарға қай нұсқаны оқу керек?
Мақсатыңызға байланысты.
Британдық ағылшын, егер:
- IELTS тапсыратын болсаңыз
- Ұлыбританияда оқуды жоспарласаңыз
- академиялық ортаға бағытталсаңыз
Америкалық ағылшын, егер:
- IT немесе халықаралық компанияларда жұмыс істегіңіз келсе
- Netflix, YouTube, подкасттарды оңай түсінгіңіз келсе
- АҚШ нарығымен жұмыс істегіңіз келсе
Шындық мынада: қазіргі цифрлық әлемде көпшілікке америкалық ағылшын практикалық тұрғыдан тиімдірек.
Ең үлкен қателік
Екі нұсқаны араластыру.
Мысалы:
“I need to update my CV and send it from my cellphone whilst travelling in the lift.”
Мұнда британдық пен америкалық сөздер араласып кеткен.
Бұл табиғи естілмейді.
Бір стандартты таңдаңыз да, соны ұстаныңыз.
Қайда үйренуге болады?
Егер сізге нақты мақсатқа сай ағылшын керек болса, бағдарлама да соған сай болуы тиіс.
Step to English курстарында біз студенттің мақсатына қарай:
✓ британдық бағыт
✓ америкалық бағыт
✓ аралас халықаралық формат
бойынша оқытамыз.
Офлайн: Қостанай, Екібастұз, Рудный
Онлайн: Қазақстанның кез келген қаласынан
Тегін пробный сабақ бар.
